จำปี

จำปี (ชื่อวิทยาศาสตร์: Michelia alba DC.) มีชื่อตามภาษาท้องถิ่นว่า จุมปี, จุ๋มปี๋ (ภาคเหนือ) มีถิ่นกำเนิดทางตอนใต้ของจีน มาเลเซียและอินโดนีเซีย แบ่งเป็นสปีชีส์ได้ประมาณ 50 ชนิด

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ จำปี

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 10-20 เมตร ไม่ผลัดใบ ลำต้นสีน้ำตาลแตกเป็นร่องถี่ กิ่งเปราะ หักง่าย เรือนยอดรูปกรวยทึบ ใบเดี่ยวเรียงสลับ ใบมีรูปรี ปลายแหลม ขอบใบเรียบ ยาว 20 เซนติเมตร กว้าง 8 เซนติเมตร ออกดอกเดี่ยวที่ซอกใบ กลีบดอกสีขาว แคบเรียบ มี 8-12 กรีบ ยาว 4-6 เซนติเมตร มีกลิ่นหอม

ไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงกลาง กิ่งมีขนสีเทา ใบเดี่ยวเรียงเวียน หูใบยาวถึง 2.5 เซนติเมตร มีขน ก้านใบยาว 1.5-2 เซนติเมตร ใบรูปใบหอกแกมรูปไข่ถึงแกมขอบขนาน ขนาดกว้าง 5.5-16 เซนติเมตร ยาว 15.35 เซนติเมตร ปลายใบเรียวแหลม ยาว 3 เซนติเมตร โคนใบสอบเรียว ก้านดอกย่อย ยาว 0-2 เซนติเมตร ดอกมีจำนวนมาก สีขาว มีกลิ่นหอม กลีบรวม มี 12 กลีบ (อาจพบมี 8 กลีบ) รูปขอบขนาน ปลายแหลมขนาดใกล้เคียงกัน ยาว 3-3.5 เซนติเมตร เกสรเพศผู้ มีจำนวนมาก 20-32 อัน เกสรเพศเมีย ก้านชูเกสร ยาว 0.5 เซนติเมตร รังไข่มี 10-13 อัน (อาจมี 4 อัน) แยกกัน ผิวเกลี้ยงหรือมีขนสีน้ำตาล ไม่ติดผล

จำปี อาจเป็นลูกผสมที่เกิดตามธรรมชาติของ Michelia champaca Blume และ M. Blume ในมาเลเซียหรือชวา เพราะมีลักษณะผสมระหว่าง 2 ชนิดนี้

ลำต้น

 ลำต้น จำปี

จำปีเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ลำต้นสูงประมาณ 10-15 เมตร และหากอยู่บนที่สูงจะสูงได้มากถึง 20 เมตร ลำต้นแตกกิ่งก้านมาก จนแลดูเป็นทรงพุ่มหนา เปลือกลำต้นยังเล็กมีสีเทา เมื่อโตเต็มที่จะเปลี่ยนเป็นสีเทาอมน้ำตาล ผิวลำต้นแตกเป็นร่องตามแนวยาวของลำต้น กิ่งเปราะ และหักง่าย

ใบ

ใบ จำปี

ใบจำปี ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันบนกิ่ง ใบมีรูปหอก มีก้านใบยาว 1.5-2 เซนติเมตร ขนาดใบประมาณ 5-10 เซนติเมตร ยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร โคนใบสอบ ปลายใบแหลม แผ่นใบเรียบ และขอบใบเรียบ แผ่นใบมีสีเขียวอ่อน มีเส้นกลางใบสีขาวอมเขียวชัดเจน แผ่นใบค่อนข้างหนา และเหนียว

ดอก

จำปี

ดอกจำปี ออกเป็นดอกเดี่ยวบริเวณปลายยอด ประกอบด้วยกลีบดอกที่เรียงช้อนกัน 8-12 กลีบ แต่ละกลีบมีลักษณะรียาว 4-5 เซนติเมตร แผ่นกลีบมีสีเหลืองหรือสีครีม ถัดมาตรงกลางดอกด้านในจะเป็นเกสรตัวผู้จำนวนมาก ก้านเกสรตัวผู้ยาวประมาณ 1 เซนติเมตร มีลักษณะคล้ายเมล็ดข้าวสาร ถัดมาตรงกลางสุดจะเป็นเกสรตัวเมียที่มีลักษณะเป็นแท่งกลม และมีปลายเกสรคล้ายฝักข้าวโพด ด้านล่างเกสรจะเป็นรังไข่ ทั้งนี้ ดอกจำปีจะออกดอกได้ตลอดทั้งปี และดอกจะบานในช่วงค่ำ ประมาณ 2-3 ทุ่ม เมื่อบานจะส่งกลิ่นหอมอบอวนไปจนถึงรุ่งสาง

ผล

จำปี

ผลจำปีมีลักษณะออกเป็นกระจุกแน่น 15-25 ผล/ก้านผล มีก้านผลยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร แต่ละผลมีลักษณะทรงกลม เปลือกผลอ่อนมีสีเขียวอ่อน ผลแก่มีสีเขียมอมน้ำตาล และมีปุ่มสีน้ำตาลกระจายทั่วผล ส่วนผลสุกจะมีสีแดง เปลือกผลค่อนข้างหนา ด้านในผลมีเมล็ดสีดำ 1-4 เมล็ด

ประโยชน์ จำปี

  1. จำปีออกดอกได้ตลอดทั้งปี เมื่อดอกบานจะส่งกลิ่นหอมอ่อนๆกระจายโดยรอบ และส่งกลิ่นหอมนานยันรุ่งเช้า จึงนิยมปลูกเป็นไม้เพื่อประดับดอก และเพื่อให้เกิดกลิ่นหอมรอบบ้านเมื่อดอกบาน
  2. ดอกจำปีเมื่อบานนิยมเก็บมาวางไว้ในห้องนอน ห้องน้ำ หรือห้องรับแขก เพื่อปรับกลิ่นอากาศให้หอม
  3. ดอกจำปีมีลักษณะเป็นกรวยยาว กลีบดอกมีสีเหลืองครีม นิยมใช้ห้อยพวงมาลัย
  4. ดอกจำปีมีกลิ่นหอมอ่อนๆ นิยมเก็บมาบูชาพระ ถวายพระ หรือกราบไหว้ผู้ใหญ่หรือใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา
  5. คนไทยสมัยก่อนกล่าวว่า หยิงใดที่นำดอกจำปีมาทัดที่ทรวงอก หากดอกไม่ล่นแสดงว่ามีทรวงอกที่แนบชิด สวยงาม
  6. น้ำมันหอมระเหยจากดอกจำปีใช้เป็นส่วนผสมเครื่องสำอาง ใช้ทานวดเพื่อลดอาการเมื่อยล้า หรือใช้เป็นส่วนผสมของน้ำหอม รวมถึงใช้ชโลมผมให้เกิดความเงางาม และจัดทรงง่าย
  7. ลำต้นหรือเนื้อไม้ใช้ทำเครื่องเรือนหรือเฟอร์นิเจอร์ต่างๆ แต่ไม่นิยมใช้ในงานก่อสร้าง เพราะเนื้อไม้ไม่ค่อนแข็งมากนัก

สรรพคุณ

ดอกแก้เป็นลม แก้ไข้ บำรุงหัวใจ ขับน้ำดี บำรุงโลหิต

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

น้ำมันดอกจำปี มีฤทธิ์ทำให้เกิดอาการสงบในหนูขาว สารLinalool ซึ่งเป็นสารหลักในน้ำมันดอกจำปีมีฤทธิ์สงบประสาทและต้านเชื้อจุลินทรีย์ ถิ่นกำเนิด และการแพร่กระจาย

ขอบคุณรูปภาพจาก : Google

สื่อที่เกี่ยวข้อง : กุหลาบ
ซากูระ
บัว
ดาวเรือง
ชบา
กล้วยไม้
เบญจมาศ